De permanente onderklasse

Vorige week ging een video viral waarin een jongen OpenAI's voice mode vraagt om zijn hardlooprondje te timen. De AI start met timen, en de jongen zegt meteen dat hij terug is en vraagt naar zijn tijd: iets over 10 minuten, zegt ChatGPT. Leuk filmpje. Smakelijk om gelachen. Het sentiment in de comments: zie je wel, AI is helemaal niet zo goed.

Maar dat is een beetje alsof je Google afschrijft omdat het geen koffie voor je zet. De technologie achter ChatGPT is in de kern een woordvoorspeller, en niet gemaakt om timers mee te zetten. Maar ja, ga dat maar eens uitleggen.

Het lijkt er steeds meer op dat er twee groepen ontstaan die allebei over AI praten, maar het niet over hetzelfde hebben. De ene groep heeft dit soort filmpjes voorbij zien komen, ooit ChatGPT een simpele vraag zien verprutsen, en heeft daar z'n beeld op gebaseerd. De andere groep, daar schaar ik mezelf onder, gebruikt dagelijks betaalde AI tools zoals OpenAI's Codex of Claude Cowork, en ervaart iets compleet anders.

De twee groepen hebben het allebei over "AI", maar gebruiken totaal andere producten. OpenAI's gratis voice mode draait op een model uit het GPT-4o-tijdperk, dat ruim twee jaar geleden uitkwam. Ondertussen heeft het bedrijf ook Codex: een model dat een uur lang zelfstandig een codebase kan herstructureren of kwetsbaarheden in systemen kan opsporen.

Groep één gebruikt een spraakassistent om een recept op te vragen. Groep twee laat een agent security-audits uitvoeren op een codebase. Programmeurs die Codex gebruiken bouwen met AI. Mijn familieleden die de gratis ChatGPT gebruiken spelen met AI.

Geen toeval

Er zijn twee structurele oorzaken van deze kloof.

De eerste is simpel: geld. Professionals betalen eerder voor de efficiëntie die AI ze oplevert. Dus logischerwijs gaan AI-bedrijven zich steeds meer focussen op deze doelgroep. Van de bijna 1 miljard wekelijkse gebruikers van ChatGPT blijft het grootste deel hangen op de gratis versie, waar OpenAI compleet op leegloopt.

De tweede oorzaak is technisch: code heeft expliciete, verifieerbare feedback. Een stuk code slaagt of faalt. Je kunt een model meetbaar beter maken door dat proces heel vaak te doorlopen. Dit is anders met taken zoals schrijven, plannen, of recepten bedenken. Deze zijn objectief veel lastiger te beoordelen, dus krijgen ze minder aandacht.

Ook in mijn omgeving merk ik dat het vaak blijft hangen op: "ik gebruik het als snellere Google", of "ik gooi mijn mailtje er even doorheen voor ik 'm verstuur". AI past netjes in het rijtje van innovaties die we al hadden: eerst was er een boek voor kennis, toen het internet met Wikipedia, en nu ChatGPT. Sneller antwoord, zelfde idee. Ondertussen zet ik dagelijks agents aan het werk die zelfstandig aan de slag gaan terwijl ik koffie haal. Ik gebruik gewoon een heel ander product dat toevallig ook AI heet.

Aan de goede kant van de muur

In Silicon Valley heeft dit besef van twee groepen een eigen sfeer gecreëerd. Onder werknemers van startups en techbedrijven heerst een sentiment van urgentie, van grinden, van 90-urige werkweken en startups waar 996 de norm is: negen tot negen, zes dagen per week. De overtuiging is dat de kloof die we nu zien niet tijdelijk is, maar definitief. Wie er nu niet bij is — wie niet leert hoe je met agents werkt, wie geen 200 dollar per maand betaalt voor een Claude-abonnement — komt te laat. En niet een beetje te laat. Voorgoed te laat. Als je nu hard werkt, kom je aan de goede kant van de muur terecht. Aan de andere kant wacht wat ze the permanent underclass noemen.

Een bizar frame, dat snap ik. Maar ik ben naarstig op zoek naar redenen die het afzwakken. De kloof die nu aan het ontstaan is wordt ook alleen maar groter. AI-bedrijven zijn aan het pivotten van plaatjes genereren voor consumenten naar professionele tools. Eerder deze maand trok OpenAI al de stekker uit hun video generatie model Sora, omdat ze al hun rekenkracht nodig hebben voor andere producten.

Daarnaast is er ook een economische kloof die mee groeit. De groep die nu 200 dollar per maand kan aftikken voor een AI-abonnement bouwt een voorsprong op. Ze leren werken met agents wat hen productiever maakt, en zetten bedrijven op waar steeds minder mensen tussen zitten. Deze groep koopt letterlijk extra denkcapaciteit.

Sure, alles democratiseert uiteindelijk. Maar tot die tijd zitten we met twee AI's, twee groepen, en één merknaam. Lijkt me toch lullig als je AI afdoet omdat het je hardlooprondje verkeerd heeft getimed, en je 's ochtends op kantoor komt en diezelfde AI je baan heeft overgenomen.